Nederland behoort ook in 2026 tot de absolute koplopers op het gebied van innovatie binnen Europa. Net als vorig jaar staat het land op de derde plaats van het gezaghebbende European Innovation Scoreboard (EIS), achter alleen Zweden en Denemarken.

Dat is een prestatie om trots op te zijn, maar achter deze mooie klassering schuilt ook een minder positief verhaal. De Nederlandse innovatiescore is namelijk voor het tweede jaar op rij gedaald. Daardoor neemt de voorsprong op het Europese gemiddelde langzaam af. Het kabinet ziet dat als een duidelijk signaal en werkt aan nieuwe maatregelen om innovatie, onderzoek en economische groei een stevige impuls te geven.

Innovatie blijft een sterke pijler van de Nederlandse economie

Het European Innovation Scoreboard vergelijkt jaarlijks de innovatiekracht van alle lidstaten van de Europese Unie. Daarbij wordt gekeken naar uiteenlopende factoren, zoals investeringen in onderzoek en ontwikkeling, samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen, digitalisering, onderwijs en ondernemerschap.

Nederland scoort nog altijd 27,4 procent boven het gemiddelde van de Europese Unie. Daarmee blijft het land officieel behoren tot de groep Innovatieleiders, samen met Zweden en Denemarken. Om die status te behouden moet een land minimaal 25 procent boven het Europese gemiddelde scoren. Nederland voldoet daar nog steeds ruim aan, maar de marge wordt kleiner.

Twee jaar geleden lag de Nederlandse score nog 31,8 procent boven het Europese gemiddelde. Dat verschil is inmiddels afgenomen. Hoewel de derde plaats behouden blijft, laat de dalende trend zien dat andere landen sneller vooruitgaan.

Concurrentie uit Europa en daarbuiten groeit

Steeds meer landen investeren fors in nieuwe technologieën, digitalisering en innovatie. Niet alleen Europese landen maken grote stappen, maar ook economieën zoals de Verenigde Staten en Zuid-Korea verhogen hun investeringen in onderzoek en ontwikkeling.

Volgens minister Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat is dat een ontwikkeling die Nederland serieus moet nemen. Zij benadrukt dat onderzoek en innovatie de motor vormen achter economische groei, een aantrekkelijk vestigingsklimaat en de toekomstige welvaart van Nederland. Daarnaast spelen technologische ontwikkelingen een steeds grotere rol bij de veiligheid en strategische onafhankelijkheid van Europa.

Juist daarom wil het kabinet sneller investeren in nieuwe technologieën en innovatieve bedrijven. Alleen zo kan Nederland ook de komende jaren concurrerend blijven op internationaal niveau.

Sterke punten van Nederland

Ondanks de lichte terugval beschikt Nederland nog altijd over een aantal belangrijke sterke punten. Vooral de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek blijft internationaal hoog. Universiteiten en hogescholen behoren tot de Europese top en werken intensief samen met bedrijven en overheden.

Daarnaast scoort Nederland uitstekend op digitalisering. Nederlandse bedrijven lopen vaak voorop bij het toepassen van nieuwe digitale technologieën en kunstmatige intelligentie. Ook de samenwerking tussen publieke instellingen en het bedrijfsleven wordt internationaal gezien als een voorbeeld.

Deze combinatie van kennis, samenwerking en ondernemerschap zorgt ervoor dat Nederland aantrekkelijk blijft voor innovatieve bedrijven en investeerders.

Meer investeringen in onderzoek zijn noodzakelijk

Toch is er werk aan de winkel. Een belangrijk aandachtspunt blijft de hoeveelheid geld die Nederland investeert in onderzoek en ontwikkeling (R&D). Al jaren is de ambitie om minimaal 3 procent van het bruto binnenlands product aan R&D uit te geven. Die doelstelling wordt echter nog steeds niet gehaald.

Momenteel investeert Nederland ongeveer 2,29 procent van het bbp in onderzoek en ontwikkeling. Daarmee staat het land op de zevende plaats binnen de Europese Unie. Verschillende landen investeren aanzienlijk meer. Denemarken besteedt ongeveer 3 procent aan R&D, terwijl Duitsland, Finland, Oostenrijk, België en Zweden daar zelfs boven zitten. Buiten Europa lopen landen als de Verenigde Staten en vooral Zuid-Korea nog verder voorop, met investeringen die oplopen tot bijna 5 procent van het bbp.

Deze cijfers laten zien dat innovatie wereldwijd steeds belangrijker wordt. Landen die veel investeren in onderzoek ontwikkelen sneller nieuwe producten, technologieën en bedrijven. Dat levert op de lange termijn economische groei en nieuwe werkgelegenheid op.

Kabinet presenteert nieuwe plannen

Om de innovatiekracht van Nederland te versterken werkt het kabinet aan verschillende nieuwe initiatieven. Daarbij ligt de nadruk op extra publiek en privaat kapitaal, minder bureaucratische belemmeringen en meer ruimte voor ondernemers om te groeien.

Een belangrijke stap is de oprichting van het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI). Dit agentschap moet veelbelovende technologieën sneller helpen ontwikkelen en toepassen. Daarnaast wordt gewerkt aan de Nationale Investeringsinstelling (NII), die innovatieve bedrijven beter toegang moet geven tot financiering.

Ook wil het kabinet de samenwerking met de Europese Unie verder uitbreiden. Door actief deel te nemen aan Europese innovatieprogramma’s kunnen Nederlandse bedrijven, startups en scale-ups gemakkelijker profiteren van internationale kennis, samenwerking en financiering.

Innovatie is belangrijk voor de toekomst

Innovatie draait allang niet meer alleen om nieuwe uitvindingen. Moderne technologie speelt een steeds grotere rol bij thema’s zoals duurzaamheid, gezondheidszorg, energietransitie, defensie en digitalisering. Landen die hierin vooroplopen, versterken niet alleen hun economie, maar vergroten ook hun zelfstandigheid en internationale concurrentiepositie.

Voor Nederland betekent dit dat investeren in talent, onderzoek en innovatieve ondernemers essentieel blijft. Zonder voldoende investeringen bestaat het risico dat andere landen de voorsprong verder uitbreiden.

Nederland moet blijven investeren

De derde plaats op het European Innovation Scoreboard bevestigt dat Nederland nog steeds tot de Europese top behoort. Tegelijkertijd laat de dalende score zien dat stilstand in de praktijk achteruitgang betekent. Andere landen investeren sneller en ambitieuzer in nieuwe technologie en onderzoek.

Met de aangekondigde maatregelen wil het kabinet die neerwaartse trend doorbreken. Meer investeringen, betere samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen en extra ondersteuning voor startups en scale-ups moeten ervoor zorgen dat Nederland ook de komende jaren een leidende positie behoudt. De uitdaging is groot, maar met de juiste keuzes kan Nederland zijn rol als innovatieland verder versterken en toekomstbestendig maken.