Vandaag is er belangrijk nieuws voor de strijd tegen georganiseerde misdaad in Nederland.

Het wetsvoorstel voor de implementatie van de Europese confiscatierichtlijn is namelijk in consultatie gegaan. Dit voorstel zorgt ervoor dat het sneller en efficiënter mogelijk wordt om waardevolle spullen en vermogen met een criminele herkomst af te pakken, zelfs zonder veroordeling van een verdachte. Zo wordt het crimineel verdienmodel nog harder geraakt en krijgen criminelen minder kans om hun illegaal verkregen geld opnieuw in te zetten voor nieuwe misdaden.

Wat verandert er precies met de nieuwe confiscatiewet?

Tot nu toe kon crimineel vermogen in Nederland alleen worden afgepakt nadat iemand daadwerkelijk was veroordeeld voor een misdrijf. Daar komt met dit nieuwe wetsvoorstel verandering in. Het wordt nu ook mogelijk om spullen of geld in beslag te nemen zonder dat er sprake is van een veroordeling of zelfs zonder dat er een verdachte in beeld is. Deze aanpak staat bekend als non conviction based confiscation (NCBC).

NCBC draait de rollen in feite om. Niet de persoon staat centraal, maar het vermogen waarvan wordt vermoed dat het van criminele herkomst is. Als het Openbaar Ministerie aannemelijk maakt dat goederen of geld uit misdrijf afkomstig zijn, ligt de bewijslast bij de belanghebbende. Die moet dan met een goede en onderbouwde verklaring komen om aan te tonen dat het bezit legitiem is.

Betere samenwerking binnen Europa

De aanpassing van de wet is onderdeel van afspraken die in 2024 binnen de Europese Unie zijn gemaakt om crimineel vermogen effectiever aan te pakken. Met dezelfde regels en procedures in alle lidstaten wordt grensoverschrijdende samenwerking makkelijker. Bijvoorbeeld wanneer crimineel geld via verschillende EU-landen wordt verplaatst.

Daarnaast gaan nationale bureaus van de lidstaten die zich bezighouden met het afpakken van crimineel vermogen nauwer samenwerken. Ook wordt het mogelijk om in beslag genomen spullen eerder te verkopen, nog voordat een strafzaak is afgerond. Dit voorkomt dat waardevolle goederen onnodig lang in opslag moeten blijven, wat kosten en ruimte bespaart.

Zo raakt de overheid criminelen waar het pijn doet

Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel onderstreept het belang van deze nieuwe aanpak: “Het afpakken van crimineel vermogen is essentieel tegen het criminele verdienmodel. Zo raken we criminelen het hardst en voorkomen we dat ze geld kunnen investeren in hun criminele activiteiten.”

Volgens Van Weel schuilt de kracht van de nieuwe methode in het omdraaien van de werkwijze. Niet langer staat de verdachte centraal, maar het crimineel verdiende geld en de goederen zelf. “Als het Openbaar Ministerie aannemelijk heeft gemaakt dat het om crimineel bezit gaat, moet de belanghebbende zelf uitleggen waar het vandaan komt. Dat maakt het veel effectiever en legt de bal meer bij de betrokken partijen.”

Praktische voorbeelden van non conviction based confiscation

Een concreet voorbeeld van hoe de nieuwe wet werkt, is wanneer een grote som contant geld wordt gevonden in de kruipruimte van een woning. Als er geen verdachte is, maar wel sterke aanwijzingen zijn dat het geld een criminele herkomst heeft, kon hier tot nu toe weinig mee worden gedaan. Met de nieuwe regels kan het Openbaar Ministerie het geld alsnog afpakken.

Ook bij cybercrime en andere vormen van online criminaliteit biedt de wet uitkomst. Vaak opereren de criminelen in zulke zaken anoniem, waardoor het lastig is om verdachten te identificeren en te vervolgen. Het criminele vermogen is echter wel vaak te herleiden tot een strafbaar feit. Dankzij de nieuwe wetgeving kan dit geld nu ook zonder vervolging worden ontnomen.

Minder opslagruimte en lagere kosten

Een ander praktisch voordeel van de nieuwe wet is dat in beslag genomen spullen vaker eerder kunnen worden verkocht. Tot nu toe moest men vaak wachten tot de hele strafzaak was afgerond. Dat leidde soms tot hoge opslagkosten en ruimtegebrek.

Door de nieuwe richtlijn kunnen goederen, zoals dure auto’s of horloges, nu sneller op de markt worden gebracht. Hiermee voorkomt de overheid waardeverlies van de spullen en bespaart tegelijkertijd op opslagkosten.

Onderdeel van het regeerprogramma

Het voornemen om de mogelijkheden voor het afpakken van crimineel vermogen te verruimen is niet nieuw. Het stond al aangekondigd in het regeerprogramma en is nu uitgewerkt in concreet beleid. Door de Europese afspraken in nationale wetgeving vast te leggen, zorgt Nederland ervoor dat het crimineel geld uit de samenleving kan blijven halen.

De consultatie van het wetsvoorstel is vandaag gestart. Burgers, bedrijven en organisaties kunnen nu reageren op de voorgestelde veranderingen. Op deze manier wordt gekeken of de wetgeving in de praktijk werkbaar en rechtvaardig is.

Meer informatie over het wetsvoorstel en de achtergrond daarvan is te vinden via de officiële website van de Rijksoverheid: Nieuwe wet maakt afpakken crimineel geld makkelijker.