Natuurbranden zijn allang geen probleem meer dat alleen in droge Zuid-Europese landen speelt. Ook in Nederland neemt het risico toe, vooral door langere perioden van droogte, hoge temperaturen en een lage luchtvochtigheid.

De afgelopen maanden maakten duidelijk dat een natuurbrand grote gevolgen kan hebben voor natuur, dieren en omwonenden. Het kabinet wil daarom extra maatregelen nemen om natuurbranden te voorkomen, sneller te signaleren en de gevolgen ervan zoveel mogelijk te beperken.

Meer aandacht voor natuurbrandrisico

Het kabinet trekt tot en met 2030 ongeveer 70 miljoen euro uit voor een bredere aanpak van natuurbranden. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar wat er moet gebeuren zodra de brandweer uitrukt. Juist preventie, voorbereiding en een slimme inrichting van natuurgebieden krijgen meer aandacht.

Dat is nodig, want natuurbranden zijn volgens het kabinet nooit helemaal te voorkomen. Wel kan de kans dat een brand ontstaat worden verkleind. Ook kunnen natuurgebieden zo worden ingericht dat een brand zich minder snel verspreidt en hulpdiensten beter hun werk kunnen doen.

Dit jaar zijn in Nederland al meer dan 900 meldingen van natuurbranden geregistreerd. Daarmee is opnieuw duidelijk geworden dat natuurbrandpreventie geen onderwerp voor de verre toekomst is, maar iets waar nu al rekening mee moet worden gehouden.

Vroegtijdig waarschuwen voor natuurbranden

Een belangrijk onderdeel van de nieuwe aanpak is vroegtijdige waarschuwing. De komende jaren moet informatie over het natuurbrandgevaar beschikbaar komen via de KNMI-app. Daarmee kunnen inwoners en bezoekers eerder zien wanneer de omstandigheden gunstig zijn voor het ontstaan en verspreiden van vuur.

Bij het bepalen van het natuurbrandgevaar kunnen onder meer actuele weersgegevens worden gebruikt. Droogte, warmte en een lage luchtvochtigheid spelen daarbij een belangrijke rol. Zo kan informatie worden gegeven voordat er daadwerkelijk sprake is van een acute of dreigende situatie.

Voor iemand die in de buurt van een natuurgebied woont, daar werkt of er graag gaat wandelen, is dat best handig. Hij weet dan eerder dat extra voorzichtigheid nodig is. Een sigaret, barbecue of ander vuur kan onder droge omstandigheden immers veel grotere gevolgen hebben dan op een normale zomerdag.

Natuurgebieden moeten weerbaarder worden

Natuurbrandbeheersing begint volgens het kabinet niet op het moment dat de eerste vlammen zichtbaar zijn. Samen met provincies, gemeenten, natuurbeheerders en veiligheidsregio’s wordt daarom gekeken naar gebieden waar het risico op natuurbranden relatief groot is.

Per gebied moet worden bekeken welke maatregelen nodig zijn. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om voldoende bluswater, goede bereikbaarheid voor brandweerwagens en duidelijke vlucht- en calamiteitenroutes. Ook de inrichting en het beheer van natuurgebieden kunnen worden aangepast om de gevolgen van een brand te beperken.

Dat betekent overigens niet dat overal rigoureus bomen moeten verdwijnen. Juist een gevarieerde natuur kan helpen. Verschillende soorten begroeiing, een betere waterhuishouding en gericht natuurbeheer kunnen ervoor zorgen dat vuur zich minder gemakkelijk en minder snel door een gebied verspreidt.

Natuurherstel en brandpreventie combineren

Opvallend is dat het kabinet natuurherstel en natuurbrandbeheersing nadrukkelijk met elkaar wil verbinden. Er is eerder al ongeveer 2 miljard euro beschikbaar gesteld voor natuurherstel en natuurbeheer. Volgens minister Van Essen kan een deel van die investeringen waar mogelijk ook bijdragen aan het verkleinen van het natuurbrandrisico.

Een natuurgebied dat water beter kan vasthouden, is bijvoorbeeld minder kwetsbaar tijdens langdurige droogte. Ook meer variatie in vegetatie kan helpen om de verspreiding van vuur af te remmen.

Dat klinkt misschien logisch, maar in de praktijk vraagt het om maatwerk. Niet ieder natuurgebied heeft hetzelfde risico en niet iedere maatregel werkt overal op dezelfde manier. Daarom wordt de gebiedsgerichte aanpak de komende jaren verder uitgewerkt.

Nieuwe wetgeving voor natuurbrandbeheersing

Het kabinet wil de aanpak bovendien steviger vastleggen in bestaande wetgeving. Samen met provincies, gemeenten en veiligheidsregio’s is al gewerkt aan de eerste uitgangspunten.

Onder meer landelijke en provinciale regie, het aanwijzen van natuurbrandrisicogebieden en het maken van gebiedsgerichte plannen worden daarin meegenomen. Ook de samenwerking met natuurbeheerders krijgt een belangrijke plaats.

De komende periode worden deze bouwstenen verder uitgewerkt in een wetsvoorstel. Daarmee moet natuurbrandbeheersing een structureler onderdeel worden van de manier waarop Nederland met natuurgebieden omgaat.

Nationaal centrum moet kennis bundelen

Een andere belangrijke stap is de oprichting van het Nationaal Centrum voor Natuurbrandbeheersing. Dit centrum moet uitgroeien tot een landelijk kennis- en praktijkknooppunt.

Het idee daarachter is vrij simpel: kennis en ervaringen moeten niet overal opnieuw worden uitgevonden. Professionals, overheden en organisaties kunnen informatie delen en elkaar beter vinden. Ook onderzoek en innovatie krijgen een plek binnen het nieuwe centrum.

Voor de bestrijding van natuurbranden wordt daarnaast samen met veiligheidsregio’s bekeken hoe de aanpak verder kan worden verbeterd. Een goede voorbereiding kan uiteindelijk het verschil maken wanneer een brand zich onverwacht snel ontwikkelt.

Europese samenwerking wordt belangrijker

Natuurbranden houden zich uiteraard niet aan landsgrenzen. Nederland zoekt daarom nadrukkelijker de samenwerking met onder meer België en Duitsland en andere Europese landen.

Op 2 september ondertekenden Nederlandse, Duitse en Belgische bestuurders in Limburg een intentieverklaring om vijf grensoverschrijdende natuurbrandprojecten beter met elkaar te verbinden. De gedachte daarachter is duidelijk: landen moeten niet pas samenwerken wanneer de vlammen al over de grens komen, maar zich gezamenlijk voorbereiden voordat een grote natuurbrand ontstaat.

Ook binnen de Europese Unie zijn deze zomer nieuwe afspraken gemaakt over preventie, voorbereiding, vroegtijdige waarschuwing, natuurherstel en samenwerking tussen lidstaten.

Voorkomen blijft beter dan blussen

Met de nieuwe maatregelen probeert het kabinet de volledige keten van natuurbrandbeheersing aan te pakken. Van vroegtijdige waarschuwing en preventie tot een betere inrichting van natuurgebieden, samenwerking tussen hulpdiensten en herstel na een brand.

Voor Nederland betekent dit vooral dat natuurbranden serieuzer worden meegenomen in het beheer van natuurgebieden. Helemaal voorkomen lukt waarschijnlijk nooit. Maar met betere informatie, voldoende blusmogelijkheden, goede routes en een weerbare natuur kan de schade wel aanzienlijk kleiner worden.