Droogte blijft toenemen en dat begint op steeds meer plekken zichtbaar te worden. De natuur kleurt bruin, boeren maken zich zorgen over hun gewassen en ook de scheepvaart merkt de gevolgen van de extreem lage waterstanden.
De man ziet dat een zonnige zomer heerlijk is voor een barbecue of een dagje strand, maar dat langdurig droog weer ook een keerzijde heeft. De situatie in Nederland is inmiddels zo serieus dat waterbeheerders extra maatregelen nemen om voldoende zoet water beschikbaar te houden voor mens, natuur en economie.
Rijn bereikt historisch laag niveau
Een van de opvallendste gevolgen van de droogte is de waterstand van de Rijn. Eind juli bereikte de rivier bij Lobith het laagste niveau ooit gemeten voor deze periode van het jaar. Dat heeft grote gevolgen voor de binnenvaart. Schepen kunnen minder vracht meenemen, omdat ze anders de bodem raken. Hierdoor stijgen de transportkosten en kunnen leveringen vertraging oplopen.
Voor Nederland is de Rijn van levensbelang. Een groot deel van het zoete water komt via deze rivier ons land binnen. Wanneer de aanvoer afneemt, ontstaat er al snel druk op de beschikbare hoeveelheid water voor landbouw, industrie, natuur en scheepvaart.
Extra maatregelen tegen het watertekort
Omdat Droogte blijft toenemen, heeft de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) opgeschaald naar een situatie van feitelijk watertekort. Dat betekent niet dat er geen drinkwater meer uit de kraan komt, maar wel dat het beschikbare water zorgvuldig verdeeld moet worden.
Waterbeheerders nemen onder andere de volgende maatregelen:
- water langer vasthouden in sloten en kanalen;
- sluizen en gemalen anders inzetten;
- zoet water slimmer verdelen;
- regionale beperkingen op het gebruik van oppervlaktewater.
Hiermee proberen Rijkswaterstaat, waterschappen en provincies de schade zoveel mogelijk te beperken.
Drinkwater blijft beschikbaar
Veel mensen vragen zich af of de droogte gevolgen heeft voor het drinkwater. Op dit moment is er volgens de overheid nog voldoende drinkwater beschikbaar. Wel wordt iedereen gevraagd verstandig met water om te gaan. Een zwembad vullen tijdens de heetste dagen of urenlang de tuin sproeien is misschien niet het beste idee als het water steeds schaarser wordt.
Drinkwaterbedrijven blijven de situatie nauwlettend volgen. Wanneer de vraag tijdens warme dagen sterk stijgt, kunnen zij inwoners vragen het watergebruik beter over de dag te spreiden.
Landbouw voelt de gevolgen
Voor boeren is de situatie vaak nog lastiger. Gewassen hebben water nodig om goed te groeien en langdurige droogte kan leiden tot lagere opbrengsten. Op sommige plaatsen gelden inmiddels onttrekkingsverboden voor oppervlaktewater. Dat betekent dat boeren geen water meer uit sloten of kanalen mogen gebruiken om hun akkers te beregenen.
Hierdoor neemt de druk op de landbouw verder toe. Vooral aardappelen, maïs en andere gewassen die veel water nodig hebben, kunnen flinke schade oplopen wanneer regen uitblijft.
Ook de natuur krijgt het zwaar
Niet alleen mensen merken de gevolgen. Ook natuurgebieden hebben het moeilijk. Vennen drogen op, bomen verliezen eerder hun bladeren en de kans op natuurbranden neemt toe. Vooral op de hogere zandgronden in Oost- en Zuid-Nederland zijn de effecten goed zichtbaar.
Daarnaast kunnen lage grondwaterstanden ervoor zorgen dat kwetsbare planten en dieren verdwijnen. Sommige natuurgebieden herstellen zich pas na lange tijd, zelfs wanneer er uiteindelijk weer voldoende regen valt.
Droogte is meer dan alleen weinig regen
Veel mensen denken dat droogte simpelweg ontstaat doordat het een tijdje niet regent. In werkelijkheid speelt er veel meer mee. Hoge temperaturen zorgen voor extra verdamping, terwijl ook in Duitsland en Zwitserland minder regen valt. Daardoor stroomt er minder water via de Rijn en Maas Nederland binnen. Tegelijkertijd stijgt de vraag naar water juist tijdens warme zomers.
Dat maakt de combinatie extra lastig. Minder aanvoer en meer verbruik zorgen ervoor dat de beschikbare hoeveelheid zoet water snel afneemt.
Klimaatverandering speelt een grotere rol
Wetenschappers zien dat langere droge periodes vaker voorkomen. Dat betekent niet dat het nooit meer regent, maar wel dat extreme weersomstandigheden elkaar sneller afwisselen. Eerst een lange droge periode en daarna juist hevige regenbuien. Die korte, felle buien vullen het grondwater vaak nauwelijks aan, omdat het water snel wegstroomt.
Daarom investeren overheden steeds meer in maatregelen om Nederland beter bestand te maken tegen langdurige droogte. Denk aan water langer vasthouden, natuurgebieden herstellen en landbouw aanpassen aan veranderende omstandigheden.
Wat kan iedereen zelf doen?
Hoewel grote maatregelen vooral door de overheid worden genomen, kan iedereen een steentje bijdragen. Kleine aanpassingen helpen al om onnodig waterverbruik te voorkomen.
Enkele eenvoudige tips zijn:
- sproei de tuin vroeg in de ochtend of laat op de avond;
- vang regenwater op in een regenton;
- gebruik een gieter in plaats van een tuinslang;
- vul een zwembad niet tijdens piekuren;
- laat de kraan niet onnodig lopen.
Deze kleine veranderingen lijken misschien onbelangrijk, maar wanneer miljoenen Nederlanders bewust omgaan met water, kan dat een groot verschil maken.
Vooruitzichten blijven onzeker
Dat Droogte blijft toenemen is op dit moment duidelijk zichtbaar. De lage waterstanden, de zorgen in de landbouw en de extra maatregelen laten zien dat Nederland steeds vaker rekening moet houden met langdurige droge periodes. Toch is de situatie niet hopeloos. Dankzij samenwerking tussen Rijkswaterstaat, waterschappen, provincies en drinkwaterbedrijven blijft de drinkwatervoorziening op peil en wordt het beschikbare water zo eerlijk mogelijk verdeeld.
Of de situatie snel verbetert, hangt vooral af van het weer in Nederland én in de stroomgebieden van de Rijn en Maas. Pas wanneer daar langdurig voldoende neerslag valt, kunnen de rivierstanden weer herstellen. Tot die tijd blijft zuinig omgaan met water belangrijker dan ooit.
