De Internationale Dag van de Gebarentalen staat ieder jaar op 23 september in het teken van communicatie, inclusie en de rechten van dove en slechthorende mensen.

Voor veel mensen is gebarentaal misschien iets wat ze vooral van televisie kennen, maar voor miljoenen mensen wereldwijd is het een volwaardige taal waarmee ze dagelijks communiceren. De dag laat zien dat gebarentalen veel meer zijn dan losse handgebaren en dat iedereen recht heeft op toegang tot communicatie en informatie.

Wanneer is de Internationale Dag van de Gebarentalen?

De Internationale Dag van de Gebarentalen wordt ieder jaar gevierd op 23 september. De Verenigde Naties hebben deze dag officieel uitgeroepen om aandacht te vragen voor het belang van gebarentalen en de mensen die deze talen gebruiken. In 2026 valt de Internationale Dag van de Gebarentalen opnieuw op woensdag 23 september.

De datum is niet zomaar gekozen. Op 23 september 1951 werd de World Federation of the Deaf opgericht. Deze internationale organisatie zet zich in voor de rechten van dove mensen en voor het behoud en de erkenning van gebarentalen wereldwijd. De eerste Internationale Dag van de Gebarentalen werd in 2018 gehouden.

vGebarentaal is een echte taal

Een veelvoorkomende misvatting is dat gebarentaal simpelweg gesproken taal is die met de handen wordt uitgebeeld. Dat klopt niet. Gebarentalen zijn volwaardige natuurlijke talen met hun eigen grammatica, woordenschat en taalstructuur. Bovendien bestaat er niet één universele gebarentaal.

In verschillende landen en regio’s worden verschillende gebarentalen gebruikt. Zo heeft Nederland de Nederlandse Gebarentaal, terwijl in andere landen weer andere talen worden gebruikt. Dat betekent ook dat iemand die Nederlandse Gebarentaal beheerst niet automatisch de gebarentaal van een ander land begrijpt.

Volgens de Verenigde Naties gebruiken wereldwijd meer dan 70 miljoen dove mensen gebarentalen. Er bestaan wereldwijd meer dan 300 verschillende gebarentalen. Daarmee vormen gebarentalen een belangrijk onderdeel van de wereldwijde taalkundige en culturele diversiteit.

Waarom is deze dag belangrijk?

De Internationale Dag van de Gebarentalen draait niet alleen om het leren van een paar gebaren. De dag vraagt vooral aandacht voor gelijke rechten en toegankelijkheid. Dove mensen moeten net als iedereen toegang hebben tot onderwijs, werk, gezondheidszorg, nieuws en openbare informatie.

Als communicatie niet toegankelijk is, kunnen mensen gemakkelijk buitengesloten raken. Denk bijvoorbeeld aan een belangrijke mededeling in een ziekenhuis, een gesprek op het werk of informatie van de overheid. Wanneer die informatie niet beschikbaar is in een passende vorm, ontstaat er een onnodige drempel.

De Verenigde Naties benadrukken dat toegang tot gebarentaal belangrijk is voor de ontwikkeling van dove kinderen. Ook het behoud van gebarentalen als onderdeel van de culturele identiteit krijgt nadrukkelijk aandacht.

De rol van gebarentaal in het dagelijks leven

Voor iemand die zelf geen gebarentaal gebruikt, kan het soms lastig zijn om te beseffen hoeveel communicatie eigenlijk vanzelfsprekend wordt gevonden. Een gesprek voeren in een winkel, iemand bellen, een vergadering volgen of naar een nieuwsuitzending kijken lijkt voor de meeste mensen heel normaal.

Voor dove mensen kan de toegankelijkheid daarvan sterk verschillen. Gelukkig zijn er steeds meer mogelijkheden om communicatie toegankelijker te maken. Denk aan ondertiteling, tolken Nederlandse Gebarentaal, videobellen en digitale hulpmiddelen.

Toch blijft bewustwording belangrijk. Een samenleving wordt niet vanzelf inclusief. Het begint vaak met iets simpels: weten dat gebarentaal een echte taal is en begrijpen dat dove mensen niet minder kunnen, maar soms met andere communicatievormen werken.

Hoe kan iemand zelf meedoen?

De Internationale Dag van de Gebarentalen is een mooi moment om zelf iets met gebarentaal te doen. Een man die nog nooit gebarentaal heeft gebruikt, kan bijvoorbeeld beginnen met een paar eenvoudige gebaren. Het leren van woorden zoals ‘hallo’, ‘dank je’, ‘goedemorgen’ of ’tot ziens’ kan al een leuke eerste stap zijn.

Ook scholen, bedrijven en verenigingen kunnen aandacht besteden aan de dag. Een korte introductie over gebarentaal, een workshop of een activiteit met een gebarentolk kan mensen op een laagdrempelige manier kennis laten maken met de taal.

Het gaat daarbij niet om perfect kunnen gebaren. Nieuwsgierigheid en respect zijn veel belangrijker. Wie meer wil leren, kan vervolgens een cursus Nederlandse Gebarentaal volgen.

Meer aandacht voor inclusie

De Internationale Dag van de Gebarentalen laat vooral zien dat communicatie een belangrijk onderdeel is van meedoen in de samenleving. Wanneer informatie toegankelijk is en mensen elkaar kunnen begrijpen, verdwijnen veel onnodige drempels.

De Verenigde Naties koppelen de dag daarom nadrukkelijk aan mensenrechten. De organisatie stelt dat gebarentalen gelijkwaardig zijn aan gesproken talen en dat overheden het gebruik en leren van gebarentalen moeten ondersteunen.

Voor veel mensen blijft de Internationale Dag van de Gebarentalen misschien één dag op de kalender. Toch is het onderwerp eigenlijk het hele jaar belangrijk. Een inclusieve samenleving begint namelijk niet met één speciale dag, maar met de manier waarop mensen iedere dag met elkaar omgaan.

Een dag die verder gaat dan gebaren

De Internationale Dag van de Gebarentalen is uiteindelijk veel meer dan een dag waarop mensen een paar gebaren leren. Het is een moment om stil te staan bij taal, cultuur, toegankelijkheid en gelijke kansen. Gebarentalen geven miljoenen mensen wereldwijd de mogelijkheid om zich uit te drukken, contacten te leggen en volwaardig mee te doen.

Voor de man die er nog nooit bewust bij heeft stilgestaan, kan deze dag daarom een interessante kennismaking zijn. Eén simpel gebaar kan misschien klein lijken, maar aandacht voor elkaars manier van communiceren kan een groot verschil maken.

De feitelijke informatie over de datum, ontstaansgeschiedenis en het wereldwijde gebruik van gebarentalen is gebaseerd op informatie van de Verenigde Naties.