Minister David van Weel van Asiel en Migratie heeft de Tweede Kamer bijgepraat over wat een jaar binnengrenscontroles Nederland heeft opgeleverd.
Sinds december 2024 wordt er intensiever gecontroleerd aan de grenzen met België en Duitsland en later ook op luchthavens. Volgens Van Weel laten de cijfers zien dat de controles bijdragen aan het tegengaan van irreguliere migratie en grensoverschrijdende criminaliteit, al zijn er ook duidelijke uitdagingen zichtbaar.
Update aan de Tweede Kamer over binnengrenscontroles
Op 16 januari 2026 stuurde minister Van Weel een uitgebreide voortgangsbrief naar de Tweede Kamer. Daarin beschrijft hij wat de binnengrenscontroles tussen 9 december 2024 en 8 december 2025 concreet hebben opgeleverd. De controles worden uitgevoerd door de Koninklijke Marechaussee (KMar) en vinden plaats aan de Nederlandse landgrenzen met België en Duitsland. Daarnaast worden sinds de zomer van 2025 ook vluchten vanuit andere Schengenlanden gecontroleerd.
Volgens de minister zijn de maatregelen bedoeld om grip te krijgen op migratiestromen en om criminele activiteiten die samenhangen met migratie beter te bestrijden. Denk daarbij aan mensensmokkel, documentfraude en andere vormen van georganiseerde criminaliteit die zich vaak verplaatsen over landsgrenzen heen.
Resultaten aan de landgrenzen met België en Duitsland
De cijfers over de landgrenzen laten zien dat de controles niet vrijblijvend zijn geweest. In de periode van een jaar is aan 530 vreemdelingen de toegang tot Nederland geweigerd. Het ging hierbij om personen die niet voldeden aan de voorwaarden om Nederland binnen te reizen. Daarnaast zijn er 250 mensen aangehouden.
Deze aanhoudingen hadden verschillende achtergronden. Een deel had te maken met migratiecriminaliteit, zoals het gebruik van vervalste documenten of betrokkenheid bij mensensmokkel. Volgens Van Weel onderstrepen deze cijfers het nut van de binnengrenscontroles. Zonder deze controles zouden veel van deze situaties vermoedelijk onopgemerkt zijn gebleven.
Controles op luchthavens sinds juli 2025
Vanaf 28 juli 2025 zijn de binnengrenscontroles uitgebreid naar luchthavens. Dit betekende dat ook passagiers op vluchten vanuit andere Schengenlanden gecontroleerd konden worden. In de periode tot en met 8 september zijn ongeveer 1.500 vliegtuigen gecontroleerd.
Deze luchthavencontroles leidden tot 50 terugkeerbesluiten. Dat zijn besluiten waarbij iemand Nederland moet verlaten omdat hij of zij geen recht heeft op verblijf. Hoewel dit aantal lager ligt dan bij de landgrenzen, benadrukt de minister dat ook deze controles belangrijk zijn. Luchtverkeer is immers een veelgebruikte route binnen het Schengengebied.
Afname van controles in het najaar van 2025
Opvallend is dat de KMar een daling meldt in het aantal controles, grensweigeringen en aanhoudingen in de periode van 9 september tot en met 8 december 2025. Deze afname betekent volgens Van Weel niet automatisch dat de problematiek kleiner is geworden.
De belangrijkste oorzaak ligt bij verschuivingen in de personele inzet van de marechaussee. Een deel van het personeel was nodig voor de start van de implementatie van het Europese in- en uitreissysteem (EES). Dit nieuwe systeem moet in de toekomst zorgen voor betere registratie van reizigers van buiten de EU.
De KMar heeft aangegeven dat het de bedoeling is om in de komende periode weer op hetzelfde niveau te controleren als eerder. Daarmee wil men voorkomen dat er structurele gaten vallen in het toezicht aan de binnengrenzen.
Verlenging van de binnengrenscontroles tot juni 2026
Gezien de resultaten en de aanhoudende druk op het migratiesysteem heeft minister Van Weel besloten de binnengrenscontroles te verlengen. De huidige maatregel loopt nu tot en met 8 juni 2026. Volgens de minister is deze verlenging noodzakelijk om de ingezette lijn vast te houden.
Hij benadrukt dat het hier gaat om tijdelijke en gerichte controles binnen de regels van het Schengengebied. Het vrije verkeer blijft het uitgangspunt, maar er is ruimte voor lidstaten om in te grijpen als de openbare orde of veiligheid onder druk staat.
Focus op irreguliere migratie en criminaliteit
De kern van de binnengrenscontroles blijft het tegengaan van irreguliere migratie en grensoverschrijdende criminaliteit. Van Weel stelt dat deze twee vaak met elkaar verweven zijn. Door zichtbaar en gericht te controleren, wil Nederland een duidelijk signaal afgeven dat misbruik van het systeem niet wordt geaccepteerd.
Tegelijkertijd erkent hij dat controles alleen niet voldoende zijn. Ze maken deel uit van een bredere aanpak waarin ook Europese samenwerking, goede asielprocedures en effectieve terugkeer een belangrijke rol spelen.
Transparantie via verslag op Rijksoverheid.nl
Voor wie meer details wil, is er een uitgebreid verslag beschikbaar over de binnengrenscontroles in de periode van 9 december 2024 tot en met 8 december 2025. Dit verslag is te vinden op de website van de Rijksoverheid. Daarin staan aanvullende cijfers en toelichtingen op de aanpak en de keuzes die zijn gemaakt.
Met deze update wil Van Weel niet alleen de Kamer informeren, maar ook transparant zijn richting de samenleving. De boodschap is duidelijk: binnengrenscontroles zijn geen doel op zich, maar volgens de minister wel een noodzakelijk middel in de huidige situatie.
